Turkse baden architectuur | Binnen in de historische Ottomaanse hammams van Istanbul

Turkse baden | Architectonische meesterwerken uit het Ottomaanse tijdperk

Turkse baden zijn geworteld in Romeinse en Byzantijnse tradities en hebben zich in de loop der eeuwen ontwikkeld tot een combinatie van functionaliteit en artistieke expressie. Ottomaanse hammams in Istanbul zijn meesterwerken van dit architecturale erfgoed en tonen grandeur, technische genialiteit en verfijnd design. Vandaag de dag trekken deze historische monumenten nog steeds bezoekers met hun tijdloze schoonheid en culturele betekenis.

Turks bad architectuur & ontwerp | Een kort overzicht

Architecture & Design of Turkish Baths
  • Ook bekend als: Turkse baden, hammams
  • Functie: Openbare badhuizen
  • Opgericht: Midden 15e eeuw
  • Locatie: Istanbul, Turkije (ook aangenomen in Zuidoost-Europa, Noord-Afrika, West-Azië, Centraal-Azië en Zuid-Azië)
  • Bouwstijl: Ottomaans en Islamitisch
  • Hoofdarchitecten: Mimar Sinan, Mimar Hayruddin, Sulayman Aga

Indeling van de Turkse hammam

Typische Turkse baden uit het Ottomaanse tijdperk hebben een opeenvolging van kamers, elk met een eigen functie, die allemaal met elkaar verbonden zijn door de waterstroom. De hammams zijn meestal verdeeld in aparte mannen- en vrouwenafdelingen of hebben aparte uren voor de verschillende seksen, waarbij elke afdeling een identieke indeling heeft.

Entrance hall
Warm room (sıcaklık)
Hot room (hararet)
Cool room (soğukluk)
1/4

Entreehal

De hal van een Turks bad is een gastvrije maar functionele ruimte, die meestal bestaat uit een ontvangstruimte, kleedkamers en een bar voor verfrissingen. Het heeft vaak een zithoek waar je kunt socializen met andere gasten.

Warme kamer (sıcaklık)

De warme kamer laat je wennen aan de warmte en hier beginnen de hammamrituelen met een bad en scrub. Het heeft een marmeren interieur en wastafels om je te wassen.

Warme kamer (hararet)

De hete kamer is de belangrijkste stoomkamer van een Turks bad en heeft meestal een koepelvormig plafond. Op het grote marmeren platform in het midden ga je liggen zodat een badmeester je kan schrobben en masseren.

Koele kamer (soğukluk)

Als de badrituelen zijn voltooid, kun je ontspannen en tot rust komen in de koele ruimte, genieten van verfrissingen en socializen met andere bezoekers. In veel Turkse baden is deze ruimte samengevoegd met of verbonden aan de hal.

Kenmerken van een Turks bad

Gewelfd plafond

Gewelfde plafonds helpen de temperatuur in de hammam te reguleren, bevorderen de circulatie van warmte en houden de luchtvochtigheid op peil. Ze zijn meestal bezaaid met kleine ronde of stervormige perforaties die zacht, natuurlijk licht binnenlaten en als uitlaat dienen voor overtollige stoom.

Verhoogd marmeren platform

Het verhoogde marmeren platform, bekend als de "gobek tasi", is het centrale kenmerk van de hoofdkamer van het Turkse bad (de warme kamer). De baders liggen op het platform om geschrobd en gemasseerd te worden door de verzorgers.

Bekkens en waterkanalen

Marmeren bekkens zijn strategisch geplaatst langs de muren van de badkamer om te wassen en te schrobben. Historisch gezien zorgden fonteinen of ingewikkelde kanalen in de muren van de hammam voor een efficiënte watertoevoer.

Vloerverwarming

Een opmerkelijke innovatie in historische Ottomaanse baden was het vloerverwarmingssysteem dat bekend staat als de "hypocaustum". Hete lucht uit een oven circuleerde onder de vloeren en zorgde voor een constante toevoer van warmte naar het stoombad en de badkamers.

Bouwstijl van Turkse baden

Turkse baden in Istanbul behoren tot de meest karakteristieke monumenten van de Ottomaanse architectuur. Hun ontwerp weerspiegelt echter ook een rijke mix van culturele invloeden, waaronder islamitische, Byzantijnse en Centraal-Aziatische architectonische tradities.

Exterior of Turkish Baths
  • Ottoman ontwerp: Turkse baden tonen de grandeur van de architectuur uit het Ottomaanse tijdperk met grote centrale koepels, hoge plafonds en ruime indelingen, waarbij esthetiek en functionaliteit worden gecombineerd.
  • Islamitische esthetiek: De islamitische invloed is duidelijk te zien in de nadruk op symmetrie voor harmonieuze verhoudingen en het gebruik van geometrische patronen en bloemmotieven in het decor.
  • Byzantijns erfgoed: Ottomaanse hammams erfden en namen de Byzantijnse indeling over van een centrale badzone omringd door kleinere kamers. Het gebruik van bogen en gewelfde plafonds voor structurele ondersteuning is ook een kenmerk van Byzantijnse architectuur. Daarnaast werden mozaïeken vaak gebruikt om het interieur van baden te verfraaien.
  • Centraal-Aziatische invloed: Hammam-architecten namen elementen uit Centraal-Aziatische badhuizen over, zoals het verhoogde marmeren platform, dat het centrale kenmerk werd van Turkse badhuizen.
  • Barokke invloed: Turkse baden die vanaf de late 17e tot halverwege de 18e eeuw werden gebouwd, begonnen ornamentele elementen uit de Europese barokstijl te bevatten. De Cagaloglu Hammam uit 1741 is hier een goed voorbeeld van.

Ontmoet de architecten | De meesterbreinen achter de Turkse badarchitectuur

  • Mimar Sinan: Mimar Sinan, een visionaire Ottomaanse architect en civiel ingenieur, zorgde voor een revolutie in de architectuur met zijn innovatieve gebruik van licht en ruimte. Hij diende onder drie sultans, Suleiman de Verhevene, Selim II en Murad III, en ontwierp enkele van de meest iconische bouwwerken van het rijk, waaronder de Süleymaniye Moskee in Istanbul en de Selimiye Moskee in Edirne. Zijn expertise breidde zich uit naar Turkse baden, met meesterwerken als de Hurrem Sultan Hammam en Çemberlitaş Hammam die zijn architectonische genialiteit laten zien.
  • Mimar Hayruddin: Mimar Hayruddin was een beroemde architect uit het Ottomaanse tijdperk in het midden van de 16e eeuw, en overigens een leerling van Mimar Sinan. Dit betekende dat hij deel uitmaakte van het ontwerp en de bouw van de Suleymaniye Moskee. Hij bouwde ook de Sehzade hammam en werkte samen met zijn mentor aan andere. Hij wordt beschouwd als een van de pioniers van de klassieke Ottomaanse bouwstijl.
  • Suleyman Aga: Als hofarchitect van sultan Mahmud I (r. 1730-1754) drukte Suleyman Aga zijn stempel op de Ottomaanse architectuur met zijn ontwerp van de Cağaloğlu Hammam, een van de beroemdste Turkse baden van Istanbul, voltooid in 1741. Zijn werk onderscheidt zich door de verfijnde samensmelting van traditionele Ottomaanse esthetiek met barokke invloeden, die de artistieke evolutie van die tijd weerspiegelt.

Structuur van Turkse baden

Turkse baden werden meestal gebouwd met een combinatie van robuuste materialen van hoge kwaliteit en structurele elementen om hun stabiliteit te garanderen.

Structure of Turkish Baths
  • Steen, marmer en baksteen werden gebruikt vanwege hun sterkte, duurzaamheid en vermogen om warmte vast te houden, wat cruciaal was voor de functionaliteit van de hammams. Terwijl marmer werd gebruikt om het interieur te versieren, werd steen gebruikt voor de vloeren.
  • Hammams waren meestal achthoekig of vierkant van vorm. De structuur werd ontworpen met dragende muren en gewelfde plafonds, waardoor een robuust geraamte ontstond dat de grote koepels boven het dak ondersteunde.
  • Andere materialen die werden gebruikt waren hout en gips voor de bouw van de koepel en keramische tegels voor de decoratie.

Iconische Turkse baden van Istanbul

Cagaloglu Hammam
Hurrem Sultan Hammam
Gedikpasa Hammam
Taksim Hammam & Spa
Acemoglu Hammam

Veelgestelde vragen over de architectuur van Turkse baden

In de architectuur uit het Ottomaanse tijdperk kwamen functie en schoonheid naadloos samen in Turkse baden, waarbij koepelplafonds, dakramen en warmtevasthoudend marmer werden gebruikt om zowel het praktische aspect als de luxe te verbeteren.

Meer info

Plan je bezoek aan een Turks bad

Plan je bezoek aan een Turks bad

Geschiedenis van Turkse hammams

Geschiedenis van Turkse hammams

Turkse baden binnen

Turkse baden binnen